Özellikle uyku sırasında ortaya çıkan formunda kişi durumu genellikle yıllar sonra, dişlerdeki aşınma fark edildiğinde öğrenir. Diş hekimleri, bruksizmin dişlerde kısa sürede belirgin doku kaybına yol açabildiği için erken tespitinin önemli olduğunu belirtiyor.
Belirtiler Nelerdir?
Bruksizm yalnızca dişleri değil, çene eklemini ve çevre kasları da etkiler.
- Sabahları çene kaslarında yorgunluk ya da ağrıyla uyanmak
- Şakak bölgesinde başlayan ve gün içinde artan baş ağrısı
- Dişlerin kesici kenarlarında düzleşme ve aşınma
- Soğuk ve sıcağa karşı artan hassasiyet
- Ağzı açıp kapatırken çene ekleminde ses ya da takılma
- Yanak iç yüzeyinde ya da dil kenarında iz oluşumu
- Dolgu ve kaplamalarda tekrarlayan kırıklar
Neden Ortaya Çıkar?
Bruksizmin nedeni çoğu vakada tek bir faktöre indirgenemez. Güncel yaklaşımda çok etkenli bir tablo olarak ele alınır.
Stres ve Uyku Kalitesi
Yoğun stres dönemleri ve düzensiz uyku, kas aktivitesini artıran başlıca etkenler arasında sayılır. Uyku apnesi gibi solunum bozukluklarının bruksizmle birlikte görülme sıklığı da bildirilmiştir. Bu nedenle bazı vakalarda diş hekimi, hastayı uyku bozuklukları açısından değerlendirme için yönlendirebilir.
Kapanış Bozuklukları
Dişlerin birbiriyle uyumsuz temas etmesi, kasların dengesiz çalışmasına yol açabilir. Yüksek kalmış bir dolgu ya da eksik diş nedeniyle bozulan kapanış, tabloyu tetikleyen mekanik etkenler arasındadır. Bir bilim diş kliniği muayenesinde kapanış analizi bu nedenle rutin olarak yapılır.
Diğer Etkenler
Kafein ve alkol tüketimi, bazı ilaç grupları ve sigara kullanımı da kas aktivitesini etkileyen faktörler arasında gösteriliyor.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Bruksizmin en önemli sonucu, mine dokusunda geri döndürülemez kayıptır. Aşınma ilerledikçe dentin tabakası açığa çıkar, hassasiyet artar ve dişlerin boyu kısalır. Bu durum zamanla yüz alt bölümünde yükseklik kaybına yol açabilir. Ayrıca çene ekleminde kronik ağrı, kaplama ve implant çalışmalarında başarısızlık riski ve diş kırıkları gündeme gelir. Restoratif tedavi planlanan hastalarda bruksizm kontrol altına alınmadan yapılan çalışmaların ömrü belirgin şekilde kısalır.
Tedavi Seçenekleri
Gece Plağı
En yaygın uygulanan yöntemdir. Kişiye özel olarak hazırlanan sert akrilik plak, diş yüzeylerinin birbirine temasını engelleyerek aşınmayı önler ve kaslara binen yükü dağıtır. Hazır satılan standart plaklar, ağza tam oturmadığı için kapanışı bozabilir ve şikayeti artırabilir. Bu nedenle ölçü alınarak hazırlanması gerekir.
Kapanış Düzenlemesi
Tespit edilen erken temas noktaları ve yüksek restorasyonlar düzenlenir. Gerekli vakalarda eksik dişlerin tamamlanması planlanır.
Kas Gevşetici Yaklaşımlar
Bazı vakalarda çiğneme kaslarına yönelik uygulamalar ya da fizik tedavi destekli egzersizler gündeme gelebilir. Bu kararlar klinik değerlendirme sonrasında verilir.
Davranışsal Öneriler
- Gün içinde dişlerin temas halinde olup olmadığını fark etmeye yönelik farkındalık çalışmaları
- Akşam saatlerinde kafein tüketiminin sınırlandırılması
- Uyku düzeninin ve uyku hijyeninin gözden geçirilmesi
- Sakız çiğneme alışkanlığının azaltılması
Ne Zaman Başvurulmalı?
Sabah çene yorgunluğu, tekrarlayan baş ağrısı ya da dişlerde fark edilen aşınma varlığında değerlendirme alınması öneriliyor. Muayenede aşınma paterni, kas hassasiyeti ve eklem hareketleri incelenir. İstanbul Anadolu Yakasında hizmet veren maltepe diş kliniği seçeneklerinde bu değerlendirme genellikle ilk randevuda tamamlanabilir ve gerekirse aynı seansta plak için ölçü alınır.
Sonuç
Bruksizm tamamen ortadan kaldırılması her zaman mümkün olmayan bir durum olsa da, etkilerinin kontrol altına alınması mümkündür. Gece plağı gibi basit bir koruyucu uygulama, yıllar içinde oluşabilecek ciddi doku kayıplarının önüne geçebilir.